Wat is alternatieve zorg? Alles wat je moet weten

Behandelingen die buiten de reguliere geneeskunde vallen, dat is in het kort wat alternatieve zorg inhoudt. Denk aan homeopathie, acupunctuur of kruidengeneeskunde: methoden die afwijken van de gangbare medische zorg en ook wel niet-reguliere, aanvullende of complementaire zorg worden genoemd. Een belangrijk kenmerk is dat er voor deze vormen van zorg geen wetenschappelijk bewijs is dat ze werken. Toch kiezen veel mensen ervoor, soms naast hun reguliere behandeling.

Hoe verschilt alternatieve zorg van reguliere zorg?

Reguliere zorg is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Artsen, verpleegkundigen en fysiotherapeuten werken met methoden waarvan bewezen is dat ze werken. Ze vallen onder toezicht van de overheid en moeten zich houden aan strenge regels.

Alternatieve zorg werkt anders. Er is geen of nauwelijks wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit. Dat betekent niet automatisch dat het schadelijk is, maar het is ook niet bewezen dat het helpt. Alternatieve behandelaars zijn in Nederland niet wettelijk beschermd als beroepsgroep op dezelfde manier als reguliere zorgverleners. Iedereen mag zich in principe alternatief behandelaar noemen.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt toezicht op alternatieve behandelaars, maar de regels zijn minder streng dan voor reguliere zorgverleners. De inspectie treedt op als er risico’s zijn voor de gezondheid van patiënten.

Wat zijn bekende vormen van alternatieve zorg?

Er zijn tientallen vormen van alternatieve zorg. Hieronder de meest bekende:

• Acupunctuur: behandeling waarbij dunne naalden op specifieke punten in het lichaam worden gezet
• Homeopathie: behandeling met sterk verdunde middelen die klachten zouden verlichten
• Kruidengeneeskunde: gebruik van planten en kruiden als geneesmiddel
• Osteopathie: behandeling van het bewegingsapparaat via manuele technieken
• Reflexologie: massage van voeten of handen om klachten elders in het lichaam te verlichten
• Ayurveda: een eeuwenoude Indiase geneeswijze gericht op balans tussen lichaam, geest en omgeving
• Magnetiseren: behandeling waarbij de behandelaar beweert energie over te dragen via handen

Sommige vormen, zoals osteopathie en acupunctuur, zijn populairder dan andere en worden soms ook aangeboden door reguliere zorgverleners als aanvullende behandeling.

Waarom kiezen mensen voor alternatieve zorg?

Er zijn verschillende redenen waarom mensen voor alternatieve zorg kiezen. Soms helpt de reguliere geneeskunde onvoldoende bij langdurige klachten. Denk aan chronische pijn, vermoeidheid of stress. Mensen zoeken dan andere wegen.

Anderen willen zelf meer regie over hun gezondheid, of voelen zich aangetrokken tot een meer holistische aanpak. Dat wil zeggen: een behandeling die niet alleen naar één klacht kijkt, maar naar de hele persoon.

Soms wordt alternatieve zorg ook gebruikt náást de reguliere behandeling, bijvoorbeeld om bijwerkingen van medicijnen te verminderen of om je beter te voelen tijdens een ziekteproces. In dat geval spreek je van complementaire zorg.

Is alternatieve zorg veilig?

Dat hangt sterk af van de behandeling en de behandelaar. Veel alternatieve behandelingen zijn op zichzelf niet gevaarlijk. Een ontspanningsmassage of een kruidensupplement geeft bij de meeste mensen geen problemen.

Risico’s ontstaan vooral als mensen stoppen met reguliere, bewezen behandelingen om alternatieve zorg te proberen. Bij ernstige ziekten zoals kanker of diabetes kan dat gevaarlijk zijn. Ook kunnen sommige kruiden of supplementen wisselwerken met medicijnen.

Vertel je huisarts of specialist altijd als je alternatieve zorg gebruikt. Zo kan de arts rekening houden met mogelijke wisselwerkingen en houd je de regie over je eigen zorg.

Wordt alternatieve zorg vergoed?

Alternatieve zorg valt niet onder de basisverzekering. Je krijgt deze behandelingen dus niet automatisch vergoed. Sommige aanvullende verzekeringen bieden wel een vergoeding voor bepaalde vormen van alternatieve zorg, zoals acupunctuur, osteopathie of homeopathie.

De hoogte en voorwaarden van de vergoeding verschillen per verzekeraar en per polis. Het is slim om vooraf bij je zorgverzekeraar na te vragen of en hoeveel er wordt vergoed. Vraag ook aan de behandelaar wat de kosten zijn, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.

Wat moet je weten voordat je begint?

Overweeg je alternatieve zorg te proberen? Houd dan rekening met het volgende:

• Bespreek het altijd met je huisarts, zeker als je al medicijnen gebruikt of een ernstige aandoening hebt
• Stop nooit zelf met reguliere behandelingen zonder overleg met je arts
• Controleer of de behandelaar is aangesloten bij een beroepsvereniging of kwaliteitsregister
• Vraag vooraf wat de behandeling kost en of die (deels) vergoed wordt
• Wees kritisch op beloften van snelle of gegarandeerde genezing, want die zijn niet onderbouwd

Een bewuste keuze maken

Alternatieve zorg is een breed begrip voor alle behandelingen die buiten de reguliere geneeskunde vallen. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat ze werken, maar veel mensen ervaren ze als zinvol of prettig. De sleutel is een bewuste, goed geïnformeerde keuze: weet wat je kiest, bespreek het met je arts en verlies je reguliere zorg niet uit het oog. Zo haal je het meeste uit beide werelden.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen alternatieve zorg en complementaire zorg?
Complementaire zorg wordt gebruikt náást de reguliere medische behandeling, als aanvulling. Alternatieve zorg wordt gebruikt ín plaats van reguliere zorg. De behandelingen zelf kunnen hetzelfde zijn, het verschil zit in hoe ze worden ingezet.

Mag iedereen zich alternatief behandelaar noemen?
In Nederland is de titel van alternatief behandelaar niet wettelijk beschermd. Dat betekent dat iedereen zich in principe zo mag noemen. Er zijn wel beroepsverenigingen en kwaliteitsregisters waarbij behandelaars zich kunnen aansluiten, maar dat is niet verplicht. Controleer daarom altijd de achtergrond en opleiding van een behandelaar.

Kan alternatieve zorg schadelijk zijn?
Alternatieve zorg kan schadelijk zijn als je hierdoor stopt met een bewezen, noodzakelijke behandeling. Ook kunnen bepaalde kruiden of supplementen wisselwerken met medicijnen. Vertel je arts daarom altijd welke alternatieve middelen of behandelingen je gebruikt.

Wordt alternatieve zorg vergoed via de zorgverzekering?
Alternatieve zorg valt niet onder de basisverzekering. Een aanvullende verzekering kan wel een vergoeding bieden voor bepaalde behandelingen, maar de voorwaarden en bedragen verschillen per verzekeraar. Controleer dit altijd vooraf bij jouw zorgverzekeraar.